فقه الروابط 82

3شنبه 7 -1404/11/7شعبان 27-1447ژانویه -2026فقه معاصر – فقه الاداره – فقه انگیزش (فقه مدیریت رفتار سازمانی) –فقه ارتباطات سازمانی – نقشه راه مصباح الشریعه –روابط اربعه – درس -82رابطه مدیر با خلق – اصول سبعه – اصل دوم – عفو(- )5موانع عفو سازمانی

مسئلهی :82مدیر باید موانع نفسانی و اخلاقی عفو خصوصی در جرائم قابل گذشت راکه نوعاً از رذائل اخلاقی هستند برطرف سازد تا عفو واقع شود و اثرات شگرف خود را در سازمان به جا بگذارد

عفو سازمانی دارای موانعی است که تقسیمات مختلفی دارند، بسته به اینکه عفو خصوصی باشد یا عمومی، و جرم مورد عفو قابل گذشت باشد 1یا غیر قابل گذشت. 2موانع عفو خصوصی آن هم در جرائم قابل گذشت نوعاً اخلاقی و نفسانی هستند. در حقیقت مانع وقوع عفو هستند. بعض موانع هم مانع صحت هستند، یعنی عفو واقع میشود ولی صحیح و اثربخش نخواهد بود. مثل اینکه عفو کند بدون رضایت قلبی و صرفاً برای رفع تکلیف. علت عدم اثربخشی این است که در سازمان بهبود ایجاد نمیکند و به هدف متعالی سازمان نزدیک نمیکند. در این نوبت به موانع وقوع میپردازیم که نوعاً از رذائل اخلاقی هستند که در حقیقت مانع تأثیر مقتضی عفواند. هر شخص حقیقی یا حقوقی فطرتاً اقتضای عفو دارد، به شرط رفع و دفع مانع.گویا عدم مانعیت خود یک شرط سلبی است برای تأثیر مقتضی عفو در کنار شرط اثباتی، فافهم. حال سؤال این است که موانع عفو سازمانی کداماند؟ مانعیت یک حکم وضعی است و رفع مانع یک حکم تکلیفی الزامی است؛ یعنی مدیر موظف به دفع و فقد مانع از سر راه مقتضی عفو است که خداوند در وجود او به عنوان عبد صالح و عاقل نهادینهکرده است. موانع نفسانی عفو را میتوان به تفصیل ذیل شمارش نمود:

-1تشفی دل در اثر انتقام؛ -2عقدههای درونی؛

-3جاهطلبی؛

-4ترس از دست دادن منصب؛ -5ترس از دست دادن هیمنهی سازمانی؛ -6ترس از شهرت به عدم شجاعت؛

-7کینهتوزی؛

-8خوی استبداد؛ -9میل به سلطهی مطلقه؛

-10روحیهی اخافه؛ -11عدم تسلط بر قوهی غضبیه؛

-12ضعف ایمان و توکل؛ -13روزمرگی و عدم آیندهنگری؛

-14تهدید دانستن عفو به جای فرصت برای آیندهی بهتر سازمان و اداره؛ . …-15

1جرایم قابل گذشت در قانون جدید: جعل سند و نوشتههای غیررسمی (مادهی ،)536سوءاستفاده از ضعف نفس اشخاص صرف نظر از شخص مرتکب (مادهی ،)596توهین به مقامات و کارمندان دولت (مادهی ،)609مزاحمت از طریق تلفن، پیامک و یا دستگاههای مخابراتی (مادهی ،)641تدلیس در نکاح (مادهی .)64

2جرایم غیرقابل گذشت: جرایم تهدیدکنندهی امنیت داخلی و بینالمللی کشور، جعل سند رسمی، زنا، هر نوع رابطهی نامشروع خفیفتر از زنا، قتل عمد، آدمربایی.

در این موارد مدیر باید با جهاد نفس این موانع را دفع یا رفع کند که در رابطهی مدیر با نفس میگنجدکه قبلا بحث آن گذشته است؛ ولی در رابطهی مدیر با خلق هم تجلی دارد؛ یعنی اثرگذار در آن است. رفع این موانع از وظائف مدیر در مدیریت رفتار سازمانی است. فتحصل که مدیر باید موانع نفسانی و اخلاقی عفو خصوصی در جرائم قابل گذشت را که نوعا از رذائل اخلاقی هستند برطرف سازد تا عفو واقع شود و اثرات شگرف خود را در سازمان به جا بگذارد.3

3 درس 82فقه الروابط از سلسلهی فقه الاداره، 7شهر شعبان المعظم .1447