فقه الروابط 59

4شنبه 26-1404/9/26جمادی الثانی 17 -1447دسامبر -2025فقه معاصر – فقه الاداره – فقه مدیریت رفتار سازمانی (فقه انگیزش) – نقشه راه مصباح الشریعه – روابط اربعه – درس -59رابطه مدیر با خود – اصول سبعه- اصل ششم – اخراج نفس از محبوبش – مسئلهی :59مدیران در مقام مدیریت بر خویشتن باید با تبعیت کامل از دین اسلام و عمل به احکام آن نفس را به تکلیف عادت داده و از محبوبهایش دور کنند تا در نتیجه به حب خدا برسند و محبوب او شوند که حب او نزد مدیر مؤمن شدیدترین حبها است

معلوم شد که اصل «اخراجها من محبوبها» اصل ششم از اصول سبعهی رابطهی مدیر با خود در فرآیند تدبیر نفس است و معلوم شد هیچ یک از منابع انسانی و امکانی و معنوی سازمان نباید محبوبتر و شدیدتر از محبت خدا و رسول و جهاد در راه خدا باشد. و نباید دنیا را به عنوان هدف نهایی خود و سازمان خود قرار دهد و راضی به دنیا دون آخرت شود. وإلا حب دنیا و مافیها ذاتاً مذمت و حرمت ندارد، رضایت به دنیا و ترجیح آن بر آخرت مذموم و ممنوع است و باید خداوند به عنوان رب اعلی و عظیم، نزد مدیر محبوبترین باشد. در نتیجه اخراجها من محبوبها به این معنا میشود؛ یعنی اخراج نفس از محبوبهای مستقل نفس؛ یعنی مستقل از خدا و آخرت؛ فافهم.

حال مسئله این است که چه عاملی باعث اخراجها من محبوبها میشود؟ در پاسخ باید گفت تبعیت کامل از دین رسول خدا یعنی دین اسلام. دلیل: قوله تعالی: « ُعوني ِ ب ته ُّبو َن ا ه َللَّ َفا ُ ِ تح ْ ُ تُ ْ ن ُ ن ْ ك ِإ ه ُ ُيحْ ِب ْب ُك ُم اللَّ.»1

وجه استدلال: تبعیت از دین رسول طبق مدلول آیه شرط نیل به حب خداست؛ یعنی شرط محبوبیت مدیر نزد خدا. توضیح: تبعیت از احکام خدا شرط لازم التحصیل است لظهور «فاتبعونی.» هم امر است و ظهور در الزام در تبعیت دارد و از سوی دیگر شرط حب خداست؛ لعموم قوله تعالی: « ُعوني ِ ب ته ُّبو َن ا ه َللَّ َفا ُ ِ تح ْ ُ تُ ْ ن ُ ن ْ ك ِإ .» پس تبعیت شرط لازم التحصیل است. اما لازمهی این تبعیت واجبه «اخراجها من محبوبها» است؛ یعنی دور کردن و جدا کردن نفس از محبوبات اوست.

تبعیت از دین خدا تکلیفآور است؛ اعم از تکلیف مالی مثل انفاقات واجبه و جانی، مثل شرکت در جهاد و دفاع، مثل عبادات و صوم و حج و صلوة و… که هر کدام یک محبوب را از نفس اخراج میکند. صوم حب الطعام را، انفاق حب مال را، و عبادت حب راحت و نوم را، صمت حب کلام را، جهاد حب جان و فرزند را، غض بصر حب نساء را، رای به اصلح حب ریاست را و تواضع حب اطراء را اخراج میکند.

نتیجه: تبعیت از رسول باعث اخراجها از محبوبها است؛ برای رسیدن به حب خدا. خداییکه احبیت نزد عبد مؤمن و مدیر مؤمن دارد و برای نیل به این حب باید نفس را از محبوبش اخراج کند.

فتحصلکه مدیران در مقام مدیریت بر خویشتن باید با تبعیت کامل از دین اسلام و عمل به احکام آن نفس را به تکلیف عادت داده و از محبوبهایش دور کنند تا در نتیجه به حب خدا برسند و محبوب او شوند که حب او نزد مدیر مؤمن شدیدترین حبهاست.2

ُ 1عوني ِ ب ته ُّبو َن ا ه َللَّ َفا ُ ِ تح ْ ُ تُ ْ ن ُ ن ْ ك ِإ ُق ْل ُيحْ ِب ْب ُك ُم ا ه ُللَّ َو َي ْغ ِف ْر َل ُك ْم ُذ ُنُ َب ُ ْكُ َو ا ه ُللَّ َغ ُفو ٌر َرح ٌي. (آلعمران: )31

كا ِفرين ْ ل ُّب ا ُ ِيح هن ا ه َللَّ لا ِ إ َ ف ْوا ل ه ْن َ َتَ ِ إ َ ف طي ُعوا ا ه َللَّ َو ال هر ُسو َل َأ ُق ْل . (آلعمران: )32

2 درس 59فقه الروابط از سلسلهی فقه الاداره، 26شهر جمادی الثانی .1447