فقه الاداره - درس 57 (15-11-96)

درس خارج فقه الاداره حضرت آیت الله قوامی (دامت برکاته)

درس 57 (یکشنبه 96/11/15) - 17 جمادی الاولی 1439- (2018/02/04)

بسم الله الرحمن الرحیم

فقه الحدیث 9

2 نهج البلاغه 7

عهد مالک اشتر نخعی4

مقدمه کوتاه

با نگاه برنامهای به نامه 53 مینگریستیم که منافاتی با دیگر نگاهها در شروح مختلف این عهد نامه ندارد. در حقیقت میخوا هیم بگوییم که مجموع این نامه ارائه یک برنامه جامع برای استانداری یا فرمانداری است که در قالب یک سری فرامین متواصل ظاهر گشته است مهم این است که دستورات از منبعی معتقد به نظم و برنامه و معصوم صادر شده و بدون پیش زمینه برنامهریزی نبوده است مؤید این نکته جامعیت دستورات است.

برنامه نظامی

بايد سران سپاهت اشخاصى باشند كه با سپاهيان يار بوده و با آنها همراهى كنند. و از توانايى خود به آنها ببخشايند به اندازه‏اى كه ايشان و خانواده‏شان در آسايش باشند تا اين كه وقتى جنگ شد در برابر دشمن يكدل و يك انديشه گردند. و ثمره مهربانى و كمك تو به آنان اين است كه دلهای‎شان به تو متوجه و مهربان مى‏شود.

برنامه مردمداری

بهترين چيزى كه زمامداران را شادمان مى‏سازد اجراى عدالت و برپايى آن در شهرها و آشكار ساختن دوستى مردم است.

و دوستى مردم آشكار نمى‏شود مگر موقعى كه دلهايشان از كينه و خشم خالى شود و دلسوز نمى‏مانند مگر وقتى كه زمامداران خويش را براى كارهاى خود نگاه دارند و ادامه حكومت آنان را سنگين نشمارند. و نخواهند كه هر چه زودتر اين حكومت تمام شود.

بنابراين آرزوهاى مردم را برآورده كن و آنها را به خوبى ياد كن و تلاش و همت اشخاصى كه مورد امتحان قرار گرفته‏اند و سختى‏هايى را متحمّل شده‏اند، يادآورى نما، زيرا كه يادآورى كارهاى نيك نيكوكاران، انسان دلير را تهييج مى‏كند و به تلاش وادار مى‏نمايد.

و افراد نشسته و بى‏تحرّك را به كوشش كردن وادار مى‏سازد «ان شاء اللَّه» اگر خدا بخواهد.

پس از توجه به اين مسائل براى هر يك از اينها همان رنجى را كه متحمّل شده بشناس و در نظر داشته باش و رنج كسى را به ديگرى نسبت مده و به همان اندازه كه زحمت كشيده قدر او را بشناس و نه اين كه مقدارى از زحمات او را ناديده بگيرى و با تأكيد به تو سفارش مى‏كنم كه مبادا بزرگى مقام كسى سبب شود كه كار كوچكش را بزرگ شمارى و يا پائين بودن مقام كسى سبب شود كه كار بزرگش را كوچك بدانى.

برنامه برای حل مساله

اى مالك: در مواقعى كه كار بر تو مشكل شود و حقيقت برايت مجهول بماند به خدا و رسول او رجوع كن

چنانكه خداى سبحان درباره مردمى كه دوستدار هدايتشان بوده فرموده: «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خدا و رسول و اولى‏الأمر از خودتان را اطاعت كنيد و اگر در حكمى اختلاف پيدا شد به خدا و رسولش رجوع نماييد». رجوع به خدا گرفتن آيات محكم كتاب او قرآن است و رجوع به رسول گرفتن سنت كامل اوست كه پذيرفته همگان است.

برنامه‏ ریزی قضایی

و براى قضاوت بين مردم از ميان افراد جامعه كسى را انتخاب كن كه در نظر تو فاضل‏ترين و بهترين باشد. آنكه كارها او را در تنگنا قرار ندهند و ارباب رجوع سبب تندخويى او نگردند. و اگر گرفتار اشتباه شد زود متوجه شود و وقتى حق را شناخت بى‏درنگ بدان بازگردد. كسى باشد كه نفس حريص نداشته و تا رسيدن به حق به مختصر شناخت اكتفا نكند.

و از رفت و آمد ارباب رجوع كمتر خسته شود و براى آشكار شدن كارها شكيبايى كرده و وقتى حكم روشن شد در قضاوت قاطع‏تر عمل نمايد. كسى باشد كه تعريف و ستايش فراوان گرفتار عجبش ننمايد و خوش آمدگويى‏ها او را تحريك نكند كه البته اين نوع افراد كم‏اند.

آن گاه قضاوت چنين فردى را زير نظر داشته و از آن بسيار خبر بگير و آن قدر برايش امكانات فراهم آور كه محتاج خلق خدا نباشد و عذرش از بين برود. و مقام او را در نزد خود چندان بالا بر كه از نزديكانت كسى در باره وى طمع نكند و از گزند افراد نزد تو ايمن باشد.

در اين خصوص خوب توجه كن كه اين دين به دست افراد ناباب افتاده بود كه از روى هوا و هوس با آن رفتار مى‏كردند و به وسيله آن دنيا را طلب مى‏نمودند.

(دانلود فایل صوتی درس)