header

فقه الاداره - درس 74 (19-12-96)

درس خارج فقه الاداره حضرت آیت الله قوامی (دامت برکاته)

درس 74 (شنبه 96/12/19) - 21 جمادی الثانی 1439- (2018/03/10)

بسم الله الرحمن الرحیم

فقه‎الحدیث 26

احادیث تقسیم ساعات روز انه7

معصومین دیگر نیز نوع یا انواعی دیگر از تقسیم کار چهار وقته و ساعته را ارائه فرمودهاند که به آنها اشاره میشود

(البته طائفهای از اخبار هم وقت را به سه دسته تقسیم نموده‌اند، که نوبت به بررسی آنها هم خواهد رسید.‌)

در بعض اخبار چهار وقته، یک وقت به امرار معاش اختصاص داده شده است. (در کنار مناجات و معاشرت با اخوان و استراحت) که طبیعی به نظر می‎رسد:

«سَلُوا رَبَّكُمُ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ فَإِنَّهُ أَرْوِي عَنِ الْعَالِمِ ع أَنَّهُ قَالَ إِنَّهُ الْمُلْكُ الْخَفِيُّ إِذَا حَضَرَتْ لَمْ يُؤْبَهْ بِهَا وَ إِنْ غَابَتْ عُرِفَ فَضْلُهَا وَ اجْتَهِدُوا أَنْ يَكُونَ زَمَانُكُمْ أَرْبَعَ‏ سَاعَاتٍ‏ سَاعَةً مِنْهُ لِمُنَاجَاتِهِ وَ سَاعَةً لِأَمْرِ الْمَعَاشِ وَ سَاعَةً لِمُعَاشَرَةِ الْإِخْوَانِ الثِّقَاتِ وَ الَّذِينَ يُعَرِّفُونَكُمْ عُيُوبَكُمْ وَ يَخْلُصُونَ لَكُمْ فِي الْبَاطِنِ وَ سَاعَةً تَخْلُونَ فِيهَا لِلَذَّاتِكُمْ وَ بِهَذِهِ السَّاعَةِ تَقْدِرُونَ عَلَى الثَّلَاثِ السَّاعَاتِ»[1]

ترجمه: در کتب فقه الرضا عليه‏السلام آمده است که فرمود: از پروردگار خود عافيت و سلامتي دنيا و آخرت را بخواهيد؛ تا آن که فرمود: و بکوشيد تا زمان زندگي شما چهار بخش باشد: بخشی برای خدا و راز و نياز با او، قسمتی برای امر معاش و زندگی، بخشی برای آميزش با برادران مورد اعتماد و آنان که عيب‏هايتان را به شما نشان دهند و در دل با شما خلوص داشته باشند و قسمتی را برای لذت‏های خويش اختصاص دهيد و با آن برای بخش‏های ديگر نيرو گيريد.با خود از نداری و عمر طولانی سخن نگوييد؛زيرا کسی که با خود از نداری سخن به ميان آورد، بخل ورزد و کسی که از عمر طولانی سخن گويد، حرص ورزد.

الامام الكاظم «ع» «اجْتَهِدُوا فِي‏ أَنْ‏ يَكُونَ‏ زَمَانُكُمْ‏ أَرْبَعَ‏ سَاعَاتٍ‏ سَاعَةً لِمُنَاجَاةِ اللَّهِ وَ سَاعَةً لِأَمْرِ الْمَعَاشِ وَ سَاعَةً لِمُعَاشَرَةِ الْإِخْوَانِ وَ الثِّقَاتِ الَّذِينَ يُعَرِّفُونَكُمْ عُيُوبَكُمْ وَ يُخْلِصُونَ لَكُمْ فِي الْبَاطِنِ وَ سَاعَةً تَخْلُونَ فِيهَا لِلَذَّاتِكُمْ فِي غَيْرِ مُحَرَّمٍ وَ بِهَذِهِ السَّاعَةِ تَقْدِرُونَ عَلَى الثَّلَاثَةِ سَاعَاتٍ- لَا تُحَدِّثُوا أَنْفُسَكُمْ بِفَقْرٍ وَ لَا بِطُولِ عُمُرٍ فَإِنَّهُ مَنْ حَدَّثَ نَفْسَهُ بِالْفَقْرِ بَخِلَ وَ مَنْ حَدَّثَهَا بِطُولِ الْعُمُرِ يَحْرِصُ اجْعَلُوا لِأَنْفُسِكُمْ حَظّاً مِنَ الدُّنْيَا بِإِعْطَائِهَا مَا تَشْتَهِي مِنَ الْحَلَالِ وَ مَا لَا يَثْلِمُ الْمُرُوَّةَ وَ مَا لَا سَرَفَ فِيهِ وَ اسْتَعِينُوا بِذَلِكَ عَلَى أُمُورِ الدِّينِ فَإِنَّهُ رُوِيَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَرَكَ دُنْيَاهُ لِدِينِهِ أَوْ تَرَكَ دِينَهُ لِدُنْيَاهُ.»

امام كاظم عليه السلام:سعى كنيد اوقات خود را چهار قسمت نماييد: زمانى براى مناجات با خدا و زمانى براى كسب و كار و زمانى براى معاشرت با برادران و افراد مورد اعتمادى كه عيب‎هايتان را به شما گوشزد مى‎كنند و در باطن خيرخواه شما هستند و زمانى براى كام جويى از لذّت‎هاى غيرحرام»

امرمعاش که انواع چهارگانه آن را در حدیث معروف معایش‌العباد تحف‎العقول خواندیم یعنی (ولایات، تجارات، صناعات و اجارات) در کلام عالم‎آل‎محمد ص در زندگی انسان مجتهد و تلاش‎گر وقت مهمی را به خود اختصاص می‏دهند؛ به جای محاسبه نفس در نبوی شریف آمده است. در حالی که محاسبه نفس در انواع نقل‎های مربوط به تقسیم وقت نقش ثابتی داشته است. آیا اقتضاء زمانه امام کاظم ع بوده است که شیعه را به تنبلی متهم می‎کردند. همیشه در خودش فرو می‏رود و اهل کسب و کار نیست و صوفی‏گری می‏کند. می‎دانیم که صوفی‎گری در زمان امام صادق ع، به بعد جریان داشته است (داستان محاجه امام صادق ع با سفیان ثوری صوفی معروف است.) اتفاقا صوفی دائما در خود فرو می‎رود و کل بر مردم است و مثلا به مناجات و محاسبه نفس ریاء اهمیت می‏دهد. امام با جایگزینی امر معاش به جای محاسبه نفس به عدم تقویت صوفی‎گری پرداخته است، این احتمال قوی است و الا محاسبه نفس پای ثابت اخبار تقسیم وقت است، قابل حذف نیست. شاید امام ع نقش محاسبه نفس را در مناجات با رب و نصیحت اخوان دیده است که تا حدودی تامین می‎شود و امر معاش را برجسته نموده است به اقتضایی که گفتیم.

در یک جمع‎بندی اخبار تقسیم وقت به چهار زمان (اربع ساعات) شش عنوان فعالیت را ارائه دادند. (مناجات، محاسبه نفس، تفکر، استراحت، ارتباط مردمی و امرمعاش)


[1]الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه السلام / 337 / 89 باب حق النفوس

تحف العقول / النص / 409 / و روي عنه ع في قصار هذه المعاني ..... ص : 408 مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏13 / 50 / 18 - باب استحباب مرمة المعاش و إصلاح المال ..... ص : 49 الحياة / ترجمه احمد آرام / ج‏1 / 542 / حديث ..... ص : 542

3 الامام الكاظم «ع»: اجتهدوا في أن يكون زمانكم اربع‏ ساعات‏: ساعة لمناجاة اللَّه؛ و ساعة لأمر المعاش؛ و ساعة لمعاشرة الإخوان و الثّقات الّذين يعرّفونكم عيوبكم و يخلصون لكم في الباطن؛ و ساعة تخلون فيها

- فقه الرّضا عليه السلام 337:: و اجتهدوا أن يكون زمانكم أربع‏ ساعات‏ ساعة منه لمناجاته و ساعة لأمر المعاش و ساعة لمعاشرة الإخوان الثّقات و الّذين يعرّفونكم عيوبكم و يخلّصون لكم في الباطن و ساعة تخلون فيها للذّاتكم و بهذه السّاعة تقدرون على الثلاث الساعات.

(دانلود فایل صوتی درس)