header

فقه الاداره - درس 59 (17-11-96)

درس خارج فقه الاداره حضرت آیت الله قوامی (دامت برکاته)

درس 59 (سه شنبه 96/11/17) - 19 جمادی الاولی 1439- (2018/02/06)

بسم الله الرحمن الرحیم

فقه الحدیث11

2- نهجالبلاغه 9

عهد مالک اشتر نخعی 6

مقدمه کوتاه

با ادامه نگاه برنامهریزان به عهد اشتر نخعی متوجه میشویم که این عهدنامه که از ناحیه مدیری معصوم صادر گشته است یک برنامه برای مدیریت کلان دولتی است و برنامه ای برای دولت اسلامی است در ششمین نوبت به این نگاه ادامه میدهیم :

برنامه مالیاتی[1]

و موضوع ماليات را آن گونه مورد توجه قرار ده كه باعث اصلاح مأمورين مالياتى و ماليات‏دهندگان گردد كه براستى با اصلاح مسئله ماليات و ماليات‏بگيران كار ساير مردم نيز اصلاح خواهد شد. و كار مردم جز با اصلاح ماليات‏بگيران اصلاح نخواهد شد براى اين كه مردم همگى وابسته و جيره‏خوار مالياتها و ماليات‏بگيرها هستند.

و بايد ديدگاه تو در آباد كردن زمين از ديدگاهت در جلب ماليات رساتر باشد. زيرا كه دريافت ماليات جز با آبادانى زمين به دست نمى‏آيد و اگر كسى در طلب ماليات باشد بدون آنكه براى آباد كردن زمين قدمى بردارد به تحقيق باعث نابودى شهرها خواهد شد. و بندگان خدا را نيز به نابودى خواهد كشيد، و مدت حكومتش پايدار نخواهد ماند.

و اگر ماليات دهندگان از سنگينى مالياتها و يا از آفتى كه به محصول رسيده و يا از قطع آب و نيامدن باران و شبنم و يا از تغيير و دگرگونى زمين و آمدن سيل و يا بى‏آبى گياه كه باعث خشك شدن آنها شده شكايت داشتند به آنها تخفيف بده تا آنجا كه براى ادامه كار درست، اميدوار باشند، و بايد آسان گرفتن تو بر آنها بر تو سنگين نيايد. زيرا تخفيفى كه به آنها مى‏دهى اندوخته‏اى است كه به آبادى شهرها و آرايش دادن حكومتت منجر مى‏گردد.

اضافه بر اين كه خوش‏بينى و ستايش آنها را به خود جلب مى‏نمايى و خود نيز خوشحالى كه در بين آنها اجراى عدالت نموده‏اى. چه بسا كه در آينده كارى پيش آيد كه وقتى به آنها واگذار كنى چون خاطره خوشى از تو دارند بپذيرند زيرا به كشور آباد هر چه تحميل كنى بر دوش‏مى‏كشدو هماره ويرانى زمين به خاطر دست تنگى ساكنين آن است و آن وقت مردم درمانده و فقير مى‏گردند كه زمامدارانشان در فكر جمع كردن ثروتند و به ماندنشان بر سر كار و رياست اطمينان نداشته و از آنچه مايه عبرت است كمتر استفاده كنند.

برنامهریزی نیروی انسانی[2]

آن گاه به وضع نويسندگان خود توجه نما و بهترين آنها را براى انجام كارها انتخاب كن و نامه‏هايى را كه در آن تدابير و اسرارجنگى يا غيرجنگى نوشته‏اى به آن كس كه بيشتر از ديگران اخلاق نيكو را در خود جمع كرده بده، كسى كه لطف و بزرگوارى به او باعث طغيانش نمى‏شود و عليه تو نمى‏شورد و يا در حضور مردم يا اطرافيان تو قدرت مخالفت با تو را ندارد.

و يا غفلت و سهل‏انگارى او باعث نمى‏شود كه نامه‏هاى كارگزارانت را برايت نفرستد و در رساندن نوشته‏هايت در پاسخ به آنها و در آنچه براى تو مى‏گيرد و يا از طرف تو مى‏بخشد كوتاهى نمى‏كند كسى كه وقتى قراردادى به نفع تو بست بى‏ارزشش نكند و از گشودن گره قراردادى كه به ضرر تو بسته شده ناتوان نگردد.

و اندازه مقام و رتبه خود را در كارها بداند، زيرا كسى كه به مقام و منزلت خود ناآگاه باشد به مقام و منزلت ديگرى ناآگاه‏تر است.


[1]. وَتَفَقَّدْ أَمْرَ الْخَرَاجِ بِمَا يُصْلِحُ أَهْلَهُ، فَإِنَّ فِي صَلاَحِهِ وَصَلاَحِهِمْ صَلاَحاً لِمَنْ سِوَاهُمْ، وَلاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ، لاَِنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ عِيَالٌ عَلَى الْخَرَاجِ وَأَهْلِهِ. وَلْيَکُنْ نَظَرُکَ فِي عِمَارَةِ الاَْرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِکَ فِي اسْتِجْلاَبِ الْخَرَاجِ، لاِنَّ ذَلِکَ لاَ يُدْرَکُ إِلاَّ بِالْعِمَارَةِ; وَمَنْ طَلَبَ الْخَرَاجَ بِغَيْرِ عِمَارَة أَخْرَبَ الْبِلاَدَ، وَأَهْلَکَ الْعِبَادَ، وَلَمْ يَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلاَّ قَلِيلاً. فَإِنْ شَکَوْا ثِقَلاً أَوْ عِلَّةً، أَوِ انْقِطَاعَ شِرْب أَوْ بَالَّة، أَوْ إِحَالَةَ أَرْض اغْتَمَرَهَا غَرَقٌ، أَوْ أَجْحَفَ بِهَا عَطَشٌ، خَفَّفْتَ عَنْهُمْ بِمَا تَرْجُو أَنْ يَصْلُحَ بِهِ أَمْرُهُمْ; وَلاَ يَثْقُلَنَّ عَلَيْکَ شَيْءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَؤُونَةَ عَنْهُمْ، فَإِنَّهُ ذُخْرٌ يَعُودُونَ بِهِ عَلَيْکَ فِي عِمَارَةِ بِلاَدِکَ، وَتَزْيِينِ وِلاَيَتِکَ، مَعَ اسْتِجْلاَبِکَ حُسْنَ ثَنَائِهِمْ، وَتَبَجُّحِکَ بِاسْتِفَاضَةِ الْعَدْلِ فِيهِمْ، مُعْتَمِداً فَضْلَ قُوَّتِهِمْ، بِمَا ذَخَرْتَ عِنْدَهُمْ مِنْ إِجْمَامِکَ لَهُمْ، وَالثِّقَةَ مِنْهُمْ بِمَا عَوَّدْتَهُمْ مِنْ عَدْلِکَ عَلَيْهِمْ وَرِفْقِکَ بِهِمْ، فَرُبَّمَا حَدَثَ مِنَ الاْمُورِ مَا إِذَا عَوَّلْتَ فِيهِ عَلَيْهِمْ مِنْ بَعْدُ احْتَمَلُوهُ طَيِّبَةً أَنْفُسُهُمْ بِهِ; فَإِنَّ الْعُمْرَانَ مُحْتَمِلٌ مَا حَمَّلْتَهُ، وَإِنَّمَا يُؤْتَى خَرَابُ الاْرْضِ مِنْ إِعْوَازِ أَهْلِهَا، وَإِنَّمَا يُعْوِزُ أَهْلُهَا لاِشْرَافِ أَنْفُسِ الْوُلاَةِ عَلَى الْجَمْعِ، وَسُوءِ ظَنِّهِمْ بِالْبَقَاءِ، وَقِلَّةِ انْتِفَاعِهِمْ بِالْعِبَرِ.

[2]. ثُمَّ انْظُرْ فِي حَالِ کُتَّابِکَ فَوَلِّ عَلَى أُمُورِکَ خَيْرَهُمْ، وَاخْصُصْ رَسَائِلَکَ الَّتِي تُدْخِلُ فِيهَا مَکَايِدَکَ وَأَسْرَارَکَ بِأَجْمَعِهِمْ لِوُجُوهِ صَالِحِ الاْخْلاَقِ مِمَّنْ لاَ تُبْطِرُهُ الْکَرَامَةُ، فَيَجْتَرِئَ بِهَا عَلَيْکَ فِي خِلاَف لَکَ بِحَضْرَةِ مَلاَ وَلاَ تَقْصُرُ بِهِ الْغَفْلَةُ عَنْ إِيرَادِ مُکَاتَبَاتِ عُمِّالِکَ عَلَيْکَ، وَإِصْدَارِ جَوَابَاتِهَا عَلَى الصَّوَابِ عَنْکَ، فِيمَا يَأْخُذُ لَکَ وَيُعْطِي مِنْکَ، وَلاَ يُضْعِفُ عَقْداً اعْتَقَدَهُ لَکَ، وَلاَ يَعْجِزُ عَنْ إِطْلاَقِ مَا عُقِدَ عَلَيْکَ، وَلاَ يَجْهَلُ مَبْلَغَ قَدْرِ نَفْسِهِ فِي الاْمُورِ، فَإِنَّ الْجَاهِلَ بِقَدْرِ نَفْسِهِ يَکُونُ بِقَدْرِ غَيْرِهِ أَجْهَلَ.

(دانلود فایل صوتی درس)