header

تفسیر مدیریتی قرآن - جلسه 24 (23-12-96)

درس تفسیر حضرت آیت الله قوامی (دامت برکاته)

درس 24 (چهارشنبه 96/12/23) - 25 جمادی الثانی 1439- (2018/03/14)

بسم الله الرحمن الرحیم

(سوره البقرة (2): آيه 153)

  1. )يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (

ترجمه:

اى اهل ايمان! در انجام طاعات و عبادات از صبر و نماز كمك بگريد كه خداوند با صابران است

تفسير:

به تفسير «اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» واقع در اين آيه قبلًا پرداختيم‏[1]. خداوند مؤمنين را به‏ «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» مورد خطاب قرار داده می‎فرمايد:

اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ ...- «صبر دو نوع است 1- خوددارى از افعال ناپسندى كه نفس انسان به آنها تمايل دارد. 2- وادار ساختن آن بر طاعاتى كه انجام آنها براى انسان سنگين و دشوار است. به همين معنا حضرت اميرمؤمنان عليهالسلام اشاره كرده می‎فرمايد:

الصَّبْرُ صَبْرانِ صبر عَلى‏ ما تكره و صبر على ما تحبّ» يعنى: صبر بر دو نوع است 1- صبر بر آنچه بر تو سنگين و دشوار است و به انجام آن ميل دارى. 2- صبر و خوددارى از آنچه دوست می‎دارى منظور اين است كه به وسيله اين دو نوع صبر كمك بجوئيد. وَ الصَّلاةِ ...- به وسيله نماز نيز كه متضمّن يادآورى از خدا و خشوع در برابر او و تلاوت قرآن كه بر وعده ثواب و عذاب و هدايت مشتمل است كمك بجوئيد. البتّه نماز كه داراى اين اوصاف است انسان را به حسنات مى‏خواند و از سيّئات باز می‎دارد.

مفسّرين در اينكه از «صبر و نماز» براى انجام چه عملى بايد كمك گرفت و استعانت جست اختلاف نظر دارند. بعضى گفته‏اند: منظور اين است كه از اين دو چيز براى انجام همه طاعات كمك بگيرند مثل اينكه فرموده است: از راه انجام اين دو عبادت براى انجام ساير عبادات و طاعات استعانت بجوئيد.

برخى می‎گويند مراد اين است كه از اين دو چيز براى جهاد در راه خداوند استعانت بجوئيد.

إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ ...- در معناى آن دو وجه است:

1- خداوند از لحاظ كمك و نصرت با صابرين است همانطور كه مى‏گوييم «چون سلطان با تو است» با هر كه برخورد كنى مهم نيست يعنى سلطان تو را كمك خواهد كرد.

2- معناى خداوند با صابرين است اين است كه خداوند به آنها توفيق می‎دهد و آنان را تجهيز و تسديد می‎كند و در نتيجه انجام عبادات و ترك افعال ناپسند براى آنان آسان می‎گردد نظر آن اين جمله است:

وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً ...[2]- يعنى خداوند بر هدايت كسانى كه هدايت الهى را پذيرفته‏اند، می‎افزايد كلمه «مع» در اينجا جائز نيست به معناى «اجتماع در يك مكان» باشد؛ زيرا اجتماع در مكان از اوصاف اجسام است بطور كلى منزّه است.

ضمناً اين آيه دلالت دارد بر اينكه تشريع نماز لطفى است از جانب خداوند ببندگان خود كه بآنوسيله بر انجام ساير عبادات توفيق حاصل كنند چنان كه فرمود إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ[3]. يعنى نماز از فعل قبيح و ناپسند انسان را بازميدارد[4]

تفسیر مدیریتی

مقاومت و عبودیت دو منشاء اصلی توانمندسازی در سازمان:

صبر و نماز دو عامل کمک کننده و نیرو زا هستند که بر همه توانمندی‎های دیگر تاثیر می‎گذارند. توانمندسازی از رده و محور مدیریت منابع انسانی است که نیاز به منبع و منشا توان دارد. صبر در مقابل ناملائمات و حوادث غیرمترقبه و مسائل پیچیده نوپدید یک منبع و مستعان توانمندی برای هر مدیری است در هر سازمان و خداوند به عنوان مدیر هستی با صابران است. یعنی از آنها حمایت می‎کند و تنهاشان نمی‎گذارد، باید از صبر کمک گرفت. نیز باید از صابران معاونت و همکار گرفت، تا مثل بنیان مرصوص و نهراسیدن از مشکلات سازمان را جلو ببرند و بهبود بخشند. صبر و شکیبایی منشاء سایر توانمندی‏ها هستند. انسان‏های صبور توانمند هستند. خداوند توانا که صبار وشکور است، صابران و مقاومان را قدرت و توان می‎دهد. یعنی صبر منبعی کلیدی برای توان افزایی مدیران است و منبع صبر هم خدای صبار است که هر چه قوت و قدرت و نیروست از اوست و برای جلب اعانت خداوند باید به نماز استعانت جست که منبعی دیگر از توانافزایی و توانمندی است. نماز، نماد معنویت و مظهر عبودیت است. در نماز روزانه بارها توحید در استعانت با رمز «ایاک نستعین» تکرار می‎شود که تنها منشاء توانمندی را تنها مدیر هستی معرفی می‎کند. و استعانت از صبر و صلوة به عنوان وسیلهای برای توانجویی است و الا خداوند با صابران است. یعنی استعانت از صبر استعانت از خدای صبار است. از صبر کمک گرفتن تاکید بر لزوم توانمندسازی دائمی سازمانی است؛ ولی منشاء صبر خدا است. پس استعانت از صبر منافاتی با استعات از خدا ندارد. به همین منظور است که استعانت از نماز هم مطرح می‏شود که ارتباط دهنده صابران با خدای صبار است. لذا مدیران باید که بر درجه مقاومت و عبودیت خود دائما بی‎فزایند و فرهنگ سازمانی خود را بر صبر و مقاومت استوار سازند فرهنگ صبر و فرهنگ نماز یک سازمان را توانمند و مرصوص می‎کند که می‌تواند در طوفان حوادث و بحران خم نشود. از بحران عبور کند و نه اینکه بحران از او عبور کند و او را در خود غرق نماید.


[1]( 1) در آيه 45 همين سوره

[2]( 1) آيه 76 سوره مريم

[3]( 2) آيه 45 سوره عنكبوت

[4]طبرسى، فضل بن حسن، ترجمه تفسير مجمع البيان، 27جلد، فراهانى - ايران - تهران، چاپ: 1.

(دانلود فایل صوتی درس)